‘Voor Oekraïense homo’s hebben destabilisatie en annexatie heftige gevolgen’

Achtergrond

Oekraïne is een land in oorlog. Dat werd voor Nederland uiterst pijnlijk duidelijk op 17 juli 2014 toen MH17 uit de lucht werd geschoten. Het was een klap voor de Nederlandse samenleving. Maar ook binnen de homogemeenschap was de pijn voelbaar. Een aantal van hen was op weg naar de Internationale Aids Conferentie in Melbourne. Nog altijd gedenken we Joep Lange, Jacqueline van Tongeren, Pim de Kuijer, Lucie van Mens, Martine de Schutter en Glenn Thomas.

Een land in oorlog is precies het argument dat tegenstanders van het associatieverdrag tussen Oekraïne en Europa gebruiken om op 6 april aanstaande tegen te stemmen tijdens het referendum. En hoewel het geweld in het Midden-Oosten en de vluchtelingencrisis de media beheersen, valt moeilijk te ontkennen dat in Oekraïne sprake is van een bevroren burgeroorlog.

‘Van de een op de andere dag werden homo’s in de Krim wakker in een gecriminaliseerde omgeving’

Oekraïne is een gespleten natie. Waar het Oosten zich verbonden lijkt te voelen met Rusland, richt het westen zich op Europa. De huidige regering, die door het grootste deel van de internationale gemeenschap wordt erkend, staat toenadering tot Europa voor. Nadat de vorige regering was verdreven – niet voordat flink wat bloed van demonstranten tegen de regering had gevloeid – voelde Rusland dat ze de greep op de toekomst van Oekraïne verloor. Het leidde tot een vergaande bemoeienis met Oekraïne die tot op de dag van vandaag voortduurt. Destabilisatie en annexatie zijn de juiste termen om te gebruiken.

Voor de homogemeenschap in Oekraïne hebben beiden heftige consequenties. Allereerst speelt daar de annexatie. Na de annexatie van de Krim door Rusland werden ook de Russische wetten van toepassing verklaard in de Krim. De rechtssystemen van Oekraïne zelf werden buiten werking gesteld. Voor homoseksuelen betekende dit dat ze van de een op de andere dag in een gecriminaliseerde omgeving wakker werden. Dit effect is door slechts weinigen besproken. Maar samen met de ineens in de Krim actief geworden Russische anti-homowetten nam ook het geweld en intimidatie tegenover de homogemeenschap op de Krim toe. Velen besloten dan ook huis en haard te verlaten en naar Kiev of vrienden en familie elders in het land te vertrekken. Dit onder achterlating van huizen, banen en het sociale leven, in de wetenschap dat terugkeer er voorlopig niet meer in zit.

‘Als we de keuze laten aan Oekraïense politici, zal er de komende jaren niets ten positieve veranderen’

Destabilisatie is het tweede fenomeen waar de homogemeenschap mee te maken heeft. Het overgrote deel van de bevolking in Oekraïne heeft niets met homoseksualiteit. Of beter gezegd, ze hebben er vooral van alles tegen. In de strijd tussen pro-Russische of pro-Europese houding wordt homoseksualiteit als wig gebruikt. Media die onder invloed staan van Russische krachten proberen LHBT-rechten die door Europa zouden worden afgedwongen weg te zetten als ‘een gevaar voor de christelijke waarden van het land’. Daarmee worden pro-Europese politici tot een standpunt gedwongen in een situatie waar de overgrote meerderheid tegen rechten voor homoseksuelen is.

En daarmee raken we de kern. Als we de keuze laten aan de politici in Oekraïne zal er de komende jaren niets ten positieve veranderen voor de homoseksuelen in dat land. Een associatieverdrag waarbij naast handel ook aandacht voor non-discriminatie en gelijke rechten een rol spelen, is uiteindelijk goed voor de homogemeenschap in Oekraïne. Op 6 april ligt de sleutel voor een keer in Nederland.