‘De Pride-mars van vorig jaar was de meest gewelddadige tot nu toe’

Interview / Anna Dovgopol

Activiste Anna Dovgopol zet zich als vrijwilliger van Kiev Pride al een aantal jaren in voor de Oekraïense LHBT-gemeenschap. Niet uit het veld geslagen door dreigementen van geweld, organiseren ze ieder jaar een cultureel programma én een parade. Voor haar staat buiten kijf dat het associatieverdrag van groot belang is voor de LHBT-gemeenschap ‘om te voelen dat de Nederlandse LHBT-gemeenschap aan onze kant staat’.

Hoe heeft de situatie voor LHBTI’s zich in Oekraïne de laatste paar jaar ontwikkeld? ‘De LHBT-gemeenschap is veel zichtbaarder geworden. Het aantal organisaties is gegroeid. Zo’n vijf jaar geleden waren en maar twee mensen die publiekelijk over hun geaardheid wilden spreken. Oekraïne is in de laatste paar jaar meer Westers geworden; we zijn ons Sovjetverleden ontgroeid en een land met meer burgerrechten geworden. Het maatschappelijk middenveld is sinds Maidan op zijn sterkst sinds onze onafhankelijkheid en dat geldt ook voor de LHBT-gemeenschap.’

Hoe verliep de Pride in Kiev vorig jaar? ‘Pride hier bestaat uit twee delen. Het informatieve, culturele deel verliep zonder problemen. De parade was onze grote uitdaging. Van tevoren liep het overleg met de politie stroef. Op hun advies werd de parade verplaatst naar een buitenwijk. Dat bleek al snel een slecht idee. We konden niet makkelijk de stad in en meteen na de parade werden de deelnemers aangevallen door extreemrechtse activisten. De politie liet het gaan, ook al hadden ze best nog bescherming kunnen bieden. Er werd geslagen en het was erg stressvol. Dit was de meest gewelddadige Pride-mars tot nu toe, maar het was ook de grootste. Er liepen zo’n 300 mensen mee, onder wie veel hetero’s. Die zeiden: “Dit is waar Maidan voor stond, de vrijheid van keuze”. Dat zij meeliepen was echt een enorme blijk van steun. Ook dit jaar verwachten we weer geweld, maar gelukkig ook weer heel veel steun.’

Dit verdrag helpt ons om de waarde van mensenrechten te laten zien

Hoe bereid je je voor op zo’n parade als je weet dat er grote kans is dat je te maken krijgt met geweld? ‘Er wordt onderhandeld met de politie en de staat en er zijn vrijwillige beveiligers die getraind worden. Er worden voorzorgsmaatregelen genomen. Het is vervelend, maar als wij het niet doen, wie dan wel?’

Biedt de overheid die steun van harte of juist niet? ‘Natuurlijk doen ze dat alleen omdat het moet. Dat de parade wordt beschermd door de politie hebben we te danken aan ambassades hier en de internationale delegaties die meelopen. Maar is er wel degelijk een positieve ontwikkeling. In 2015 werd de president gevraagd wat zijn standpunt was over de Pride. Hij antwoordde toen dat iedereen het recht op samenscholing had. Dat was echt een baanbrekend statement en de eerste keer dat hij er überhaupt iets over zei. Hij bouwt het land op met bepaalde principes. Er zijn veel goede ontwikkelingen, en het verdrag zal zeker nog meer helpen.’

Wat is het belang van het associatieverdrag met de EU voor de LHBT-gemeenschap in Oekraïne? ‘Het is nog steeds heel moeilijk een dialoog aan te gaan met de overheid. Ze hebben niets met mensenrechten, dus het maatschappelijk middenveld moet zelf opkomen voor rechten voor de LHBTI-gemeenschap. Een van de beste manieren om onze overheid te dwingen iets aan mensenrechten te doen is door internationale druk. Steun uit het buitenland is dus cruciaal. Dit verdrag helpt ons om de waarde van mensenrechten te laten zien. Het is zowel een praktisch als symbolisch instrument. Het helpt ons in elk geval één stap richting de grote Europese familie te zetten. Dat geeft kracht en inspireert. Dat is in het bijzonder voor de LHBTI-gemeenschap van belang. Zonder Westerse steun hadden we er nu veel slechter voor gestaan. Het gaat niet om geld, maar om ideologie en support.’

Wat zou een Nederlands ‘nee’ betekenen voor de Oekraïense LHBT-gemeenschap? ‘Als we de steun van de Europese familie verliezen, is het gevaar dat we nog kwetsbaarder worden ten opzichte van Rusland. Dat land is zoveel groter en sterker. Het brengt de LHBTI-gemeenschap direct in gevaar en is een bedreiging voor de mensenrechten in dit land. Ik denk dat veel LHBTI’s en andere minderheden zullen emigreren, zoals we ook al zien in Rusland.’

Wat zou je tegen Nederlandse LHBTi’s willen zeggen? ‘Wat we nu nodig hebben, is jullie solidariteit. Het is heel belangrijk voor de LHBTI-gemeenschap hier om te voelen dat Nederlandse homo’s, lesbiennes, bi’s en transgenders naast ons staan. Het gaat om zuster- en broederschap.’